Οι Ρώσοι και το... Αλεβιστάν

Ο Μπασάρ Αλ Άσαντ επιθεωρεί τμήμα στρατιωτών της χώρας -Αλεβιτών στη πλειοψηφία τους

Διασφαλίζοντας την πρόσβαση στη Μεσόγειο για τον Άσαντ 

Με την κατάσταση στη Συρία να χοντραίνει, αναφορικά με το διπλωματικό -σε εξέλιξη- παιχνίδι, τα πράγματα αρχίζουν να δείχνουν πιο καθαρά σε σχέση με τη ρωσική ενεργή εμπλοκή στη στήριξη του καθεστώτος Άσαντ. Το Κρεμλίνο, ιδίως μετά την ανακοίνωση της συνάντησης Ομπάμα - Πούτιν στον ΟΗΕ, δίνει πλέον μια ξεκάθαρη διπλωματική διάσταση στο ζήτημα, με απώτερο σκοπό τη διαπραγμάτευση σχετικά με την παραμονή Άσαντ στην εξουσία (και, αν είναι εφικτό, και τη διασφάλισή της). Παράλληλα, όμως, με μια προσεκτικότερη ματιά στον χάρτη, η Ρωσία δεν εισέρχεται σε συριακό έδαφος για ένα «πολεμικό all in», αλλά για τη διατήρηση μιας ισχυρής σφαίρας επιρροής. Όπως εξάλλου διατηρούν με τη σειρά τους η Τουρκία (Ιντλίμπ), η Σαουδική Αραβία με το Κατάρ (σε Χαλέπι κι αλλού), το... ISIS (η περιοχή της Ράκα) και οι Κούρδοι (κουρδικά καντόνια στον βορρά). Μόνο που η σφαίρα επιρροής της Ρωσίας αποτελεί βασική προϋπόθεση για την επιβίωση Άσαντ και η οποία εδράζεται στις περιοχές των Αλεβιτών. Και κυρίως στο «μαλακό υπογάστριο» του Μπασάρ, τη Λατάκεια.

Η δημογραφία του πολέμου

Όποιος ελέγχει τη Λατάκεια όχι μόνο... πάει για τη Δαμασκό, αλλά έχει και τεράστια πρόσβαση στη Μεσόγειο. Η πόλη, πριν από την έναρξη του καταστροφικού εμφυλίου, είχε πληθυσμό 400.000 κατοίκων, εκ των οποίων οι μισοί ήταν Αλεβίτες (από όπου προέρχεται και η οικογένεια Άσαντ), ένα 40% Σουνίτες (Σύροι και Τουρκμένοι) και ένα 10% χριστιανούς ορθοδόξους. Κατά τη δεκαετία του 1980, ο πατέρας (Χαφέζ) Άσαντ «αλεβιτοποίησε» τον πληθυσμό, επιτρέποντας στην εν λόγω κοινότητα να αποτελεί πλειοψηφία και, παράλληλα, σε αντίθεση με τους Σουνίτες, να διαμένει στα ακριβά προάστια της πόλης. Ο πόλεμος άλλαξε τα δημογραφικά δεδομένα. Οι περιοχές της Ράμπια και του Καστάλ Μααφ, ή τα παραθαλάσσια χωριά Σαλίμπ αλ Τουρκμάν και Μπουρτζ, στράφηκαν ενάντια στο καθεστώς, με τους άντρες των περιοχών να μπαίνουν στην ένοπλη αντιπολίτευση ή να παραμένουν στρατηγικά ουδέτεροι ενώ, στον αντίποδα, τα ορεινά (όρος Τζαμπάλ αλ Ανσαρίγια ή «βουνό των Αλεβιτών») παρείχαν «το άνθος της νεολαίας τους» στις γραμμές του στρατού του Άσαντ. Η περιοχή του Τζαμπάλ Αλ Ακράντ αποτελεί μάλιστα από το 2012 ισχυρό προγεφύρωμα του FSA, με τους σουνίτες κατοίκους του να μην συμμετέχουν μαζικά στις γραμμές της ένοπλης αντιπολίτευσης από φόβο για αντίποινα.

Άλλαξε άρδην

Σχεδόν πέντε χρόνια μετά, τα δεδομένα στη Λατάκεια άλλαξαν. Οι πρόσφυγες από το Ιντλίμπ (στον βορρά) και το Χαλέπι (κέντρο της χώρας), Σουνίτες στην πλειοψηφία τους αγγίζουν πλέον τις 200.000 αλλάζοντας άρδην τη δυναμική των δημογραφιών στην περιοχή. Παράλληλα η επικράτηση των διαφόρων σαλαφιστικών οργανώσεων (Αχράρ Αλ Σαμ) και η δράση του ISIS και του Αλ Νούσρα πίεσε το βορειοδυτικό μέτωπο του καθεστώτος. Ενδεικτικά, στο αρμένικο χωριό Κασάμπ, τον Μάρτιο του 2014, οι τζιχαντιστές κατέστρεψαν ακόμη και το ρωσικό ραντάρ στη περιοχή της Τζαμπάλ Άκρα... Υπενθυμίζοντας στους Ρώσους πως το Ταρτούς, αν κι ασφαλές, δεν είναι απόρθητο κάστρο...

Ο φόβος του Άσαντ

Για τον Άσαντ οι προκλήσεις είναι πολλές. Δεν είναι μόνον ο φόβος μιας σουνιτικής εξέγερσης σε μια περιοχή που αποτελεί προπύργιό του, αλλά και η ανησυχία με το αν θα χάσει τη νομιμοποίησή του στις τάξεις των συντοπιτών του Αλεβιτών. Το πρόσφατο συμβάν με τον ξάδερφό του (και συνονόματό του) που σκότωσε έναν αξιωματικό ξεχείλισε το ποτήρι στις τάξεις των Αλεβιτών. Ιδίως αυτών που αρνούνται να πολεμήσουν εκτός Λατάκειας ή στους κόλπους αυτών που ήδη είδαν τα παιδιά τους να εκτελούνται στα χέρια τζιχαντιστών σε κάποια άλλη επαρχία της χώρας. Πολλά χιλιόμετρα μακριά... Παράλληλα για τον Άσαντ η αποκοπή από την πρόσβαση στη θάλασσα δεν θα ήταν μόνο μια στρατηγική ήττα αλλά κι ένα... στραπάτσο γοήτρου. Το Ιντλίμπ είναι κυριολεκτικά δίπλα του. Και ένας πόλεμος που θα έφτανε στην ακτογραμμή της Συρίας θα ήταν μια πρόκληση για το καθεστώς. Με το ενδεχόμενο της ήττας να αποτελεί το κυρίαρχο σενάριο. Το καθεστώς μπορεί να δημιούργησε τη «Μεραρχία Ασπίδα της Ακτής» (με Αλεβίτες και μηνιαίο μισθό 40.000 λιρών ήτοι 210 δολάρια), μια οργάνωση πολιτοφυλακής με νεαρούς κατοίκους, αλλά αυτή δεν αρκεί για να αντιμετωπιστεί το πολύπειρο μέτωπο Αλ Νούσρα. Τι απομένει για να σωθεί η Λατάκεια; Η ρωσική βοήθεια.

Εδώ δεν είναι Ταρτούς

Μπορεί, όταν η συζήτηση πηγαίνει στη στήριξη της Ρωσίας στο καθεστώς Άσαντ, όλοι να σκεφτόμαστε τη ναυτική βάση του Ταρτούς, ωστόσο η Λατάκεια αποτελεί για τους Ρώσους σημαντικότερη βάση. Όποιος ελέγχει τη Λατάκεια ελέγχει την έξοδο της χώρας στη Μεσόγειο και η εν λόγω περιοχή δεν έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το Ιράν και τη Χεζμπολάχ του Λιβάνου, επίσης συμμάχους του Άσαντ, που ελέγχουν μεγάλες περιοχές σε Χομς και Δαμασκό. Επίσης, είναι διασφαλισμένα τα περάσματα με τον Λίβανο, συνεπώς η Λατάκεια αποτελεί το πλέον επίφοβο στρατηγικό σημείο για να χαθεί. Ο «Στρατός της Κατάκτησης» (Jeish Al Fateh), δηλαδή η σύμπραξη της Αχράρ Αλ Σαμ (στηρίζεται από την Τουρκία και ελέγχει πλήρως το Ιντλίμπ) με τους τζιχαντιστές του Αλ Νούσρα (η Αλ Κάιντα στη Συρία), θα μπορούσαν άνετα να επιτεθούν στη Λατάκεια, κάτι που αποδεικνύεται από τη θεαματική πορεία του Αλ Νούσρα που από το Κασάμπ έφτασε στη... θάλασσα σε λίγες ημέρες, προ μηνών. Για τη Ρωσία, μια τέτοια εξέλιξη των γεγονότων θα ήταν καταστροφική όχι μόνο για τη βάση τους στο Ταρτούς, αλλά και για τη συνολική επιβίωση του «Αλεβιστάν» του Άσαντ, είτε υπάρχει, στο τέλος της ημέρας, Δαμασκός είτε... όχι. Ως εκ τούτου, ο δρόμος προς τη Λατάκεια είναι προσβάσιμος. Τα χωριά ανάμεσα σε Ταρτούς και Λατάκεια είναι αμιγώς αλεβίτικα ενώ 20 χλμ. νοτίως του λιμανιού υπήρχε, επί Σοβιετικής Ένωσης, και η βάση υποβρυχίων στη Τζάμπλα - κάτι που άνετα θα μπορούσε να ξαναστήσει η Ρωσία του Πούτιν.

Αντί επιλόγου

Στα πρότυπα της Κριμαίας, της Αμπχαζίας κ.λπ., η Ρωσία δημιουργεί περιφερειακά μικροκράτη που δρουν ως προκεχωρημένες στρατιωτικές βάσεις της. Η Λατάκεια, με περίπου 6.500 Ρώσους πολίτες να διαμένουν εκεί μόνιμα, θα μπορούσε στο μέλλον να παραμείνει μια ισχυρή αλεβιτική επικράτεια στη σφαίρα επιρροής της Μόσχας ανεξαρτήτως των εξελίξεων στον συριακό εμφύλιο και της τύχης του καθεστώτος Άσαντ. Η παρουσία των Ρώσων στη Συρία έρχεται σε έναν χρονικό ορίζοντα που τα πράγματα δείχνουν... στριμωγμένα για τον Άσαντ αλλά και το μέλλον της χώρας, με τόσα πολλά μέτωπα ανοικτά, δυσοίωνο. Για τον Άσαντ η επιλογή του να δεχτεί τη ρωσική βοήθεια είναι μονόδρομος, ενώ για το Κρεμλίνο η διπλωματική πρωτοβουλία για το άνοιγμα διαλόγου όχι μόνο προσθέτει κύρος διεθνώς, αλλά εξυπηρετεί και το αφήγημα της προστασίας των θρησκευτικών μειονοτήτων (στις αλεβίτικες περιοχές υπάρχουν χριστιανοί) αλλά και του κοινού αγώνα κατά της τρομοκρατίας. Η ρωσική εμπλοκή πάντως στη Συρία δείχνει να μην γενικεύει τη σύρραξη αλλά να διασφαλίζει αυτήν της ζωτικής σημασίας θαλάσσια λωρίδα. Μένει να δούμε αν η περαιτέρω πίεση των σουνιτών θα φέρει μια νέα μορφής σύγκρουση στη Λατάκεια. Αν η Λατάκεια μπει στον πόλεμο, τότε οι Ρώσοι θα πολεμήσουν. Και κανείς δεν μπορεί να προβλέψει το αποτέλεσμα αυτού του νέου μετώπου. Μέχρι να συμβεί αυτό όμως, η Λατάκεια θα παραμείνει ήσυχη. Γιατί σημαντικότερο από τη σύγκρουση είναι η αποτροπή. 

Δημοσιεύτηκε στον "Πολίτη της Κυριακής" την Κυριακή 27.09.2015